JLM_3284

Punaises prikken

De jury van de Rietveldprijs 2015 heeft acht gebouwen aangewezen die dit jaar in aanmerking komen voor de prijs. AORTA heeft de redactie van Post Planjer gevraagd wekelijks een gebouw op de shortlist voor 2015 te recenseren. Als vijfde in de reeks de Anne Frankschool.

Sinds januari 2014 maken de kinderen en leerkrachten van de Anne Frankschool gebruik van een nieuw gebouw. De nieuwe behuizing staat welgeteld vijfhonderd meter voor (of achter) de oude. Met de nieuwbouw is een generiek jaren zestig H-schooltje verruild voor een one-of-a-kind maatpak van Mecanoo. Een groot verschil met een paar treffende overeenkomsten.

Bomen
De Anne Frankschool voor basisonderwijs bevindt zich in Kanaleneiland, halverwege de Van Bijnkershoeklaan. Het is gesitueerd op een ruim kavel omringd door hoogbouw van een verdieping of vijf. Die bebouwing staat echter op zo’n afstand dat het gebouw meer dan genoeg lucht krijgt. De bomen op het perceel zijn net weer even hoger dan de gebouwen. De nieuwbouw waaiert breed uit over het perceel. Dankzij de contrastrijke gevel en dakrand zijn de verschillende bouwvolumes mooi leesbaar. De school telt twee bouwlagen en vormt met de omringende pleinen een flinke plek in de wijk. En dat is prettig.

Licht, lucht, ruimte, programma van eisen en punaises
Bewust of onbewust nam het schoolbestuur één ding mee uit het gedachtegoed van zijn oude onderkomen: het nieuwe gebouw moest licht zijn. Wat achter mocht blijven waren de voor systeembouwscholen kenmerkende uniforme ruimten. Het nieuwe gebouw moest juist afgestemd zijn op de verschillende leerbehoeften van de kinderen. Klassikaal, in een groepje, alleen of in een zelfverzonnen winkel. In de nieuwbouw moest het allemaal mogelijk zijn. Waarbij de docent ook nog eens goed overzicht zou houden.

Het schoolbestuur en de leerkrachten stelden samen een gedegen programma van eisen op dat gedurende het gehele ontwerpproces aan de basis van de plannen lag. Wel werd er naar aanleiding van bezoeken aan andere scholen nog iets toegevoegd. De gebruiker wilde vrij zijn om van alles op te kunnen hangen. Overal. Het moest een school worden die tegen een stootje kon, zowel fysiek als visueel. Geen regels of beeldrechtschendingen. Gewoon punaises prikken.

Samen binnen komen in de centrale hal en dan vlot naar je eigen plek

Mecanoo vertaalt deze wensen in eerste instantie naar een verbouwingsplan, maar krijgt dan de kans om een volledig nieuw schoolgebouw te ontwerpen op een braakliggend terrein vijfhonderd meter verderop. Het gewenste ‘licht’ en de gewenste ‘ruimte’ vult de architect aan met ‘lucht’. Ten dele om technische redenen: meer volume in de klaslokalen vereenvoudigt de luchtbehandeling. Maar er wordt ook ‘lucht’ toegevoegd in de vorm van door het gebouw verspreide patio’s. Hier kan worden voorgelezen, getuinierd, met water gespeeld, et cetera.

Vanuit de centrale hal worden de kinderen in onder-, midden- en bovenbouwgroepen over het gebouw verdeeld. Een centrale gymzaal verdeelt de begane grond in twee vleugels waardoor de scheiding tussen de groepen een en twee en de groepen drie en vier natuurlijk aanvoelt. Gewoon links- of rechtsaf slaan. De hogere klassen draaien de trap op naar de verdieping. Samen binnenkomen, vlot naar je eigen plek. Elk van deze zones heeft een eigen ruimtelijk ontwerp. Wat zij delen is uitstraling en detaillering. Zoals grote raampartijen met buitenschuifdeuren in alle lokalen. Vanaf de buitenwand start het plafond hoog, waarna het afloopt richting de wand naar de hal. Hierin zijn grote doorkijken gemaakt naar de hal en patio. Overal voelt het ruim, licht en eigenlijk heel luxe.

JLM_3068
JLM_3199
JLM_3217
JLM_3208

Met het oog op de punaises stelt Mecanoo voor het gehele gebouw dan maar van hout te maken

Vondst
Met het oog op de punaises stelt Mecanoo voor het gehele gebouw dan maar van hout te maken, massief wel te verstaan. Zodat een gaatje, kras of snee geen beschadiging vormt maar juist karakter geeft aan het materiaal. Een potloodstreep (of erger) schuur je gewoon weg. Hoewel lichtvoetig voorgesteld, wordt er uiteindelijk weloverwogen voor deze aanpak gekozen. Een jaar na de oplevering is dit het meest bepalende element bij een rondgang door de school. (En ja, de conciërge heeft daadwerkelijk een schuurmachine klaarliggen.)

Bouwen met een massief houtbouwsysteem is duurder dan met reguliere stapelbouw. Er zal dus elders geld bespaard moeten worden. Mecanoo ontdekt dat het bouwsysteem de besparing in zich meedraagt. De wanden blijken ongevoelig voor zogenaamde koudebruggen (of temperatuurlekken) wat een eenvoudige detaillering mogelijk maakt bij de overgangen van binnen naar buiten. Ook hebben de dikke wanden een sterk regulerend effect op het binnenklimaat. Ze nemen vocht en warmte op en staan het op het gepaste moment weer af, waardoor er minder installatie nodig is voor een plezierig binnenklimaat. En de wanden zijn dik, zo dik dat je er met gemak een kozijn in kan uitsparen. Zowel binnendeuren als beglazing aan de buitenkant zijn hierdoor kozijnloos gemonteerd. Een vondst.

De gevlinderde betonvloer (veel goedkoper wordt het niet) zou in een andere basisschool misschien als te hard ervaren kunnen worden. Hier is het, dankzij het overvloedige zachte hout, prima op z’n plek.
Slimme details en maatvoering bieden ruimte aan twee hoofdrolspelers: licht en lucht. Eigenlijk blijkt bijna alles wat het gebouw haar kracht en vitaliteit geeft, bouwvolume, licht, ruimte en warmte, voort te komen of bij te dragen aan het beheersen van de bouwkosten. Door de oogharen een mooie parallel met de systeembouwscholen uit de jaren zestig.

Luisterend naar de verhalen van zowel gebruiker als architect is het eigenlijk te oninteressant om te melden dat de gevel aan de straatkant hier en daar wat rommelig oogt. Dit zit hem vooral in de keuze de beglazingstypen te mixen. Ook is er een rare verhoging in het dak net achter de stalen dakrand. Hier is het vooral het dakbitumen dat detoneert.
Samen realiseerden architect en gebruiker een school die voor elfhonderd euro per vierkante meter aanvoelt als het dubbele. De architect roemt de gebruiker om het prettige en professionele opdrachtgeverschap. Het bestuur van de Anne Frankschool voelt zich op zijn beurt gehoord in al haar wensen. Je zou toch denken dat dit schoolvoorbeeld voor de bouwwereld een prijsje verdient.