Werfherstel in een ‘groene kathedraal’

Over de bomen langs de Utrechtse grachten gonst het sinds eind vorig jaar van de geruchten. Zo zouden door werkzaamheden aan de werven – met name het herstel van de fundering van de walmuren – tientallen bomen moeten verdwijnen.

Door: Mark Hendriks

Terwijl de gemeente verkondigde een zorgvuldige aanpak te volgen, vonden omwonenden de berichtgeving hierover gebrekkig en plaatsten zij vraagtekens bij de herstelplannen. Daarbij kwam de ‘roddel’ dat voor de kandidatuur voor de status van werelderfgoed alle bomen op de werven gekapt dienden te worden.

Inmiddels is aan alle verwarring zoveel mogelijk een einde gemaakt. Op aandringen van bewoners en belangengroepen heeft de vorige wethouder Ingrid de Bondt een klankbordgroep van omwonenden en andere belanghebbenden in het leven geroepen. Deze klankbordgroep gaat dit najaar met de gemeente, technisch adviseurs en bomenkenners om de tafel om te zoeken naar andere vormen van werfherstel – met behoud van zoveel mogelijk bomen.

‘Je zou kunnen zeggen dat het oorspronkelijke herstelplan voor even van tafel is en er ruimte is voor alternatieven’, vertellen bewoners en klankbordgroepleden Robin van Essen en Janneke Roos-Klein Lankhorst in Van Essens woning op de Twijnstraat aan de Werf. Ze hadden vooral moeite met het feit dat door de gemeente voor een techniek was gekozen – namelijk het plaatsen van een ononderbroken damwand – wat bij aanleg grote gevolgen zou hebben voor de bomen op de werven. Roos-Klein Lankhorst: ‘Met andere technieken – bijvoorbeeld het vervangen van de funderingspalen of het om de zoveel meter aanbrengen van ijzeren staven – kunnen waarschijnlijk meer bomen gespaard worden.’

De gemeentelijk projectleider van het werfherstel Ton van Riezen laat weten dat de gekozen techniek in samenspraak met onderzoeksbureau TNO is uitgedacht. Verder is in samenwerking met de afdeling Monumenten en (externe) boomdeskundigen zorgvuldig afgewogen welke bomen ten behoeve van het werfherstel moeten verdwijnen en welke kunnen blijven staan. ‘Bomen die in of dicht bij de benodigde werkruimte staan, zijn aangewezen voor kap – de zogenoemde rode bomen. Daarbij is gekeken naar levensverwachting, het aanwezige wortelgestel en de te plegen investering in relatie tot de kwaliteit van de boom. Bomen waarover twijfel bestaat zijn aangewezen als ‘oranje’ bomen.’ Bewoners Van Essen en Roos-Klein Lankhorst zien dat anders. ‘We hebben op kaart waar de rode en oranje bomen staan. Het gekke is dat zieke bomen met een lage levensverwachting soms helemaal niet tot de ‘rode lijst’ behoren. Volgens ons is gewoon gekeken waar bomen de werkzaamheden in de weg staan, en die moesten dan verdwijnen.’

Volgens Robin van Essen ontbreekt het aan een totale visie op het aanzien en het beheer en de betekenis van de Utrechtse grachten. ‘Toen de paalrot in de fundering van de werfmuren aan het licht kwam, werd meteen gezocht naar een technische oplossing, zonder in ogenschouw te nemen welke gevolgen dit zou hebben voor het karakter van de grachten.’ Door het raam wijst hij naar buiten. ‘Moet je kijken, de bomen maken het als een groene kathedraal. Het lijkt me duidelijk dat je daar zorgvuldig mee omgaat.’

Het groene karakter van de grachten blijkt voor veel Utrechters zeer waardevol – getuige de vele raamposters en steunbetuigingen op internet. Gemeente en klankbordgroep laten dan ook weten te zoeken naar een oplossing met behoud van alle – of in ieder geval zoveel mogelijk – bomen.