Op Buuren

CULTUURHISTORIE VERKOOPT

Projectontwikkelaar Kondor Wessels heeft in 2000 dapper de herontwikkeling van het voormalige DSM terrein bij Maarssen ter hand genomen. Na een flinke saneringsklus kon de bouw in 2008 eindelijk beginnen. Het handelsmerk van de nieuwe wijk Op Buuren is Vechtse cultuurhistorie. Maar valt er in het resultaat enige cultuurhistorie te bespeuren? kunnen marktwerking en ruimtelijke kwaliteit hand in hand gaan? En bovenal: is het er gezellig wonen?

Door: Mascha van Damme

Op het achttien hectare grote gebied worden ruim 570 woningen gebouwd, die in 2013 gereed moeten zijn. Het hoofdbestanddeel is de kern Op Buuren Dorp op het voormalige industrieterrein. De woningen variëren hier van grondgebonden villa’s tot luxe appartementen. Op Buuren Buiten en Op Buuren Park aan de overkant van de Vecht hebben een minder hoge woondichtheid en een groenere entourage. In de toekomst zullen de twaalf vrije kavels en enkele luxe woon- en appartementgebouwen via een (fiets)brug met de kern verbonden zijn.
Zeventig procent van de woningen wordt in een retrostijl gebouwd. Bekende bureaus op dit gebied, zoals Mulleners+Mulleners, zijn hiervoor aangetrokken. Volgens Kondor Wessels betreft het hier geen ‘retrobouw’, maar de authentieke bouw van stijlen uit het verleden. De term ‘conceptueel traditionalisme’ wordt gebezigd. Aan het beeldkwaliteitplan ligt een onderzoek ten grondslag naar de karakteristieken van de architectuur in de Vechtstreek, uitgevoerd door Landscape Architects for Sale (la4sale) met een Belvedèresubsidie. Samen met zeven andere architecten is vervolgens op een georganiseerde en onderbouwde manier getracht een toevallig gegroeide dorp te ontwerpen, dat van oudsher in de Vechtstreek thuis hoort. DOK architecten heeft aan het centrale plein bijvoorbeeld een ‘hedendaagse’ vertaling gemaakt van een stadhuis. Opdat elk bureau het vereiste Vechtse Bouwen op zijn eigen manier zou kunnen interpreteren, trad la4sale op als vormcoördinator.

EEN DORP IN DE VERKOOP
De cultuurhistorische component wordt vrijelijk gebruikt om de woningen aan de man te brengen. Terwijl het economisch tij andere projecten parten speelt en de prijzen in Op Buuren er niet om liegen, gaan de woningen als de spreekwoordelijke warme broodjes over de toonbank. De twaalf vrije kavels aan de overkant van de Vecht gaan tussen 4,5 ton en een miljoen euro van de hand en de huurprijzen starten vanaf 1200 euro per maand. Ook de meest cynische architectuurhistoricus kan er niet omheen dat historiserende architectuur een lijvige stroming is geworden die goed in de markt ligt.

De historische stijlen zijn hier in zoverre goed toegepast, dat er geen eenduidig betonnen casco achter de bakstenen gevels schuilgaat, maar dat de verdieping- en raamhoogtes, gevelindelingen en vloerniveaus daadwerkelijk verschillen. Er is flink gevarieerd met de hoogte, beukbreedte, het aantal bouwlagen, baksteensoorten, top- en lijstgevels en traditionele details. Of het allemaal een typisch Vechts resultaat heeft opgeleverd, valt te betwijfelen. Een blik op de website van Harmonische architectuur, een van de betrokken bureaus, laat zien dat zij hun ontwerpvocabulaire niet speciaal hebben toegespitst op Op Buuren, maar ook toepassen in park Bloeyendaal bij De Bilt, op ‘Landgoed Riant’ in Beekbergen of in De Vaart in Assen. De door het bureau ontworpen villa’s in Op Buuren zijn naar eigen zeggen eenvoudige, stijlvolle stadswoningen in een begin 20e-eeuwse stijl, met Jugendstilachtige elementen. Niets Vechts aan dus.

STEIGER MET GAS, WATER EN LICHT
Hoewel op de Vechtse architectuur het nodige kan worden afgedongen, levert het totaal toch een keurig en afwisselend straatbeeld op. Vooral de kracht van het stedenbouwkundig plan doet zich gelden. Wonen aan het water kan niet alleen aan de Vecht, maar ook aan een gracht die de kern doorsnijdt en met de rivier in verbinding staat. Rond een kleine binnenhaven in de kern worden zestien woningen ontwikkeld. De rest van de woningen zijn gegroepeerd in acht bouwblokken rondom afgesloten binnenterreinen, en in dorp overstijgende woningdichtheid met wonen boven winkels rond een plein. Parkeren kan grotendeels ondergronds of op afgesloten hofjes.

De inrichting van de openbare ruimte is nog niet af. De damwand is al wel aangebracht, maar de gracht zelf moet nog uitgegraven worden. Het meeste groen in de wijk wordt deze herfst geplant. Maar het is er al wel gezellig. Dat blijkt ook uit het gesprek met Ronnie Kuiper, architect en partner bij Van Hoogevest Architecten in Amersfoort. Hij is bij toeval in Op Buuren verzeild geraakt. Hij woonde met z’n gezin in Leidsche Rijn toen zijn vrouw via haar werk bij Vesteda, de institutionele belegger die de huurwoningen in Op Buuren in de portefeuille heeft, hoorde van dit project. Zijn witte huis kijkt uit over de Vecht en staat met de achterzijde aan een hof van 38 woningen. Een buurman heeft er op een goede dag al 40 kinderen geteld. De overtuin met een steiger aan het water is voorzien van gas, water en licht. Op een beetje warme avond zitten de meeste mensen voor hun huis met een glas rosé, is het praktisch filevaren over de Vecht en zwaait iedereen wat af. De sloepverhuur draait gouden dagen. Het is gezellig en daarom woont Ronnie Kuiper er met zeer veel plezier. De stedenbouwkundige opzet vraagt om ontmoeting en die vindt ook daadwerkelijk plaats. Elke hoek is anders en de schaal van de bebouwing is aangenaam.

ECHT VECHTSE ARCHITECTUUR
De architectuur is volgens hem niet bepaald Vechts, eerder een knipoog naar het verleden. En tijdens de bouwwerkzaamheden heeft het gebied nog een Alex van Warmerdam-achtige surrealistische uitstraling. De grandeur van de woningen en de promenade langs het water roepen bij Kuiper weer andere associaties op, meer mediterraan, en dat geldt ook voor de uitstraling van het plein. Het is volgens hem een mooie extra toevoeging aan de identiteit van de bebouwing langs de Vecht. Hier zou, naast het restaurant en de kinderopvang, eigenlijk ook een bakkertje moeten zitten, waar je op zaterdagochtend met de kinderen aan de arm, op blote voeten verse broodjes kunt halen.

Echte Vechtse architectuur krijg je volgens hem door lokale bouwers te gebruiken. Voor een kenner is het vreemd om een zogenaamd dichtgemetseld venster aan te treffen, een ontlastingsboog in metselwerk dat geen dragende functie heeft, of muurankers die geen vloer verankeren en slechts op een verdieping zijn aangebracht. En het valt Ronnie Kuiper op dat er meer aandacht naar de voorkant van de woningen is uitgaan dan naar de achterkant, waar zinken regenpijpen plaats hebben gemaakt voor pvc en de schoorstenen achterwege zijn gelaten. Een kniesoor die daar op let, maar het zijn wel details waar het bureau waarvoor hij als architect werkzaam is, veel aandacht heeft.

Al met al vormt Op Buuren een mooi decor voor een prettige lifestyle, en daar is niets mis mee. Met de Vechtse identiteit heeft dit niet veel meer te maken, maar Maarssen heeft met Op Buuren er toch een mooie uitbreidingswijk bij.