De Matrix is eigenlijk overal

Eén van de betere en vooral meer bescheiden Utrechtse festivals is dat van Impakt, een stichting die zich al sinds 1989 bezighoudt met vernieuwende audiovisuele kunst. Dit jaar speelt het Impakt Festival zich af van 13 tot 17 oktober rond het thema Matrix City.

Door: Martine Bakker

Het programma is samengesteld door architecten Ana Dzokic en Marc Neelen van STEALTH.unlimited en digitale kunstkenner Kristian Lukic. Zij spitsten Matrix City toe op het dilemma van de voortgaande verstedelijking.

Impaktdirecteur Arjon Dunnewind nodigde Dzokic en Neelen dit jaar uit als curatoren vanwege hun onafhankelijke, vrije manier van denken en filosofische insteek. STEALTH. unlimited beweegt zich op het grensvlak van architectuur, stedenbouw, stedelijke groei en het gebruik van de stad. Daarbij gaat het vooral om onderzoek en het uitdenken van strategieën. Het bureau was in 2008 betrokken bij de invulling van het Nederlandse paviljoen voor de Biënnale van Venetië, die dat jaar het thema Out There: Architecture Beyond Building had, en werkt momenteel aan een participatieproject in Medellin, Colombia.

Een matrix is voor Ana Dzokic, Marc Neelen en Kristian Lukic een vanzelfsprekende structuur als je het hebt over steden. Zij vatten het proces van verstedelijking op als een onomkeerbare, zichzelf voortstuwende machine en wijzen de bezoekers van het festival op het feit dat de meerderheid van de wereldbevolking in toenemende mate afhankelijk is van de netwerken van deze megastructuren. Dat gebeurt in een gevarieerd programma, waarin naast het stedelijke landschap en het leven van de stedeling, ook de digitalisering expliciet aan de orde komt. In de festivalconferentie komen beide aspecten samen. Dan wordt antwoord gezocht op de vraag hoeveel informatietechnologie er nodig is om in de stad te leven en hoe die technologie verweven raakt met de fysieke stad. Verder zijn er: een tentoonstelling, zes filmprogramma’s en voorstellingen met geluid.

De tentoonstelling, Opportunities of Entanglement, maakt allerlei stedelijke netwerken zichtbaar. Er zijn verborgen netwerken van New Yorkse woningen waar een onaflosbare hypotheek op rust en ideologische megastructuren uit het verleden, zoals Nieuw Babylon en Hoog Catharijne. Dzokic, Neelen en Lukic presenteren toekomstideeën, zoals het bouwen van een ecologisch verantwoordde tuinstad in de voormalige dagbouwtrechter van Almaznaya (Siberië), en buitenissige ideeën zoals die van Leonid Murlyanchik die zijn eigen metrostelsel aanlegt. Ook de filmprogramma’s bieden vanuit allerlei hoeken een perspectief op stedelijke netwerken.

Is afhankelijkheid bij dergelijke structuren echt onvermijdelijk? Houdt de stad nog steeds een belofte in of houdt deze belofte zichzelf misschien in stand? Welke stedelijke alternatieven zijn er en hoeveel kans van slagen hebben die? Wat gebeurt er als iemand – al dan niet bewust – uit de verstedelijkingsmachine valt? Kortom, zijn de steden die we bouwen eigenlijk wel toekomstbestendig? Bij het festival verschijnt geen catalogus, maar een krant, waarvan Piet Vollaard en Lotte Haagsma van ArchiNed samen met de curatoren de redactie vormen. Om de actualiteit en gelaagdheid van het thema te onderstrepen is de krant opgezet als een dagblad.

Met Matrix City richt Impakt zich minder dan anders op de vernieuwing van het kunstmedium zelf. De documentaires die vertoond worden zijn gekozen om hun inhoud, niet vanwege de vernieuwende vorm van filmen. Voor architecten en stedenbouwkundigen lijkt het programma daardoor juist extra de moeite waard. En gelukkig biedt het Impakt Festival ook ditmaal geen hapklare brokken. Eerder een caleidoscopische waarheid.

Het Impakt Festival is van 13 tot en met 17 oktober op verschillende locaties in Utrecht te bezoeken. Raadpleeg voor programma & informatie www.impakt.nl.

In Post Planjer 62 volgt een uitgebreid interview met curatoren Ana Dzokic en Marc Neelen.